اخبار اندیشه روزنامه شماره ۶۵۰۳

هرچند بقا و شکوفایی انسان در گرو همکاری است، اما نباید از یاد برد که برترین و خلاقانه‌ترین دستاوردهای بشری اغلب از دل رقابت زاده می‌شوند. ایجاد توازن صحیح میان همکاری و رقابت همواره آسان نیست، اما وقتی پای اقتصاد جهانی به میان می‌آید، به لطف بینش‌های عمیق نظریه بازی‌ها، این مساله آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد پیچیده نیست. دونالد ترامپ اگر با این مفاهیم آشنا شود، خدمت بزرگی به کشورش و جهان خواهد کرد. جان نش، برنده جایزه نوبل، با تکیه بر آثار جان فون نویمان ریاضی‌دان و اسکار مورگنسترن اقتصاددان، با تحلیل تعاملات همکارانه و غیرهمکارانه میان کارگزاران عقلایی، بنیان‌های ریاضی نظریه بازی‌های مدرن را پی‌ریزی کرد. در میان انبوه بازیگران اقتصادی، رقابت آزاد و عادلانه به نتایجی بهینه یا نزدیک به بهینه می‌انجامد؛ اما هرگاه این رقابت با عواملی نظیر قدرت انحصاری یا مداخله دولت مختل شود، نتایج رو به وخامت می‌گذارد.

موضوع توسعه در ایران، دهه‌هاست که حول سیاست‌های اقتصادی، ساختارهای نهادی، نرخ ارز، بهره‌وری سرمایه و اصلاحات مالی می‌چرخد. گویی اگر نسخه‌های درست اقتصادی نوشته شوند، توسعه نیز به‌طور خودکار محقق خواهد شد. با این حال، تجربه مکرر شکست یا نیمه‌کاره‌ماندن اصلاحات در حوزه اقتصاد این پرسش را جدی‌تر از همیشه به عنوان پرسشی تاریخی مطرح می‌کند که آیا مساله اصلی توسعه در ایران، صرفا مربوط به عملکرد و رفتارهای اقتصادی دولت‌ها است یا در سطح عمیق‌تری از لایه‌های روان‌شناسی اجتماعی و فرهنگ عمومی مردم مبتنی بر ساختارهای فکری و بلوغ کنشگران ریشه دارد؟!