اخبار سرمقاله

اقتصاد ایران امروز نه در وضعیت فروپاشی است و نه در مسیر ثبات پایدار. تولید ادامه دارد، تجارت جریان دارد و دولت همچنان هزینه‌های خود را تامین می‌کند. اما در همین حال، سرمایه‌گذاری جدید کاهش یافته، افق تصمیم‌گیری کوتاه شده و فعالان اقتصادی بیش از آنکه به آینده بیندیشند، در حال مدیریت نااطمینانی امروز هستند. این وضعیت را می‌توان «اقتصاد در تعلیق» نامید: اقتصادی که متوقف نشده، اما حرکت نمی‌کند.

دنیای اقتصاد؛ حتی بدون بدبینی مطلق به مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، شواهد متعدد از لزوم احتیاط در ارزیابی نتایج آن حکایت دارد. رفتار بازارهای مالی، دیپلمات‌ها و تحلیلگران سیاسی نشان می‌دهد تردید نسبت به نتیجه‌بخش بودن این مذاکرات گسترده است.

حتی اگر نسبت به نتایج مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بدبین نباشیم، دلایل متعددی وجود دارد که نسبت به نتیجه‌بخش بودن این مذاکرات احتیاط پیشه کنیم. رفتار بازارهای مالی و دیپلمات‌ها گواه این امر است. بسیاری از تحلیلگران بازار و تحلیلگران امور سیاسی نسبت به نتیجه‌بخش بودن این دوره از مذاکرات تردید دارند و با احتیاط با آن برخورد می‌کنند.

دنیای اقتصاد: اینترنت در اقتصادهای مدرن نه صرفاً ابزار ارتباطی، بلکه بخشی از زیرساخت نهادی تولید است که با کاهش هزینه‌های مبادله و هماهنگی، بهره‌وری اقتصاد را افزایش می‌دهد.

در اقتصادهای مدرن، اینترنت صرفا یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت نهادی تولید به‌شمار می‌رود؛ زیرساختی که با کاهش هزینه‌های جست‌وجو، مبادله، نظارت و هماهنگی، بهره‌وری کل اقتصاد را افزایش می‌دهد. از این منظر، اختلال در دسترسی به اینترنت نه یک مساله فنی، بلکه شوکی منفی به ظرفیت تولید، تصمیم‌گیری و سرمایه‌گذاری در اقتصاد است؛ شوکی که آثار آن به‌ویژه در اقتصادی مانند ایران، می‌تواند به‌مراتب عمیق‌تر و ماندگارتر باشد.

دنیای اقتصاد: از سال ۱۴۰۰ نیروی اجتماعی جدیدی در ایران شکل گرفته که می‌توان آن را «طبقه متوسط فقیر» نامید؛ مفهومی که آصف بیات نخستین‌بار در تحلیل انقلاب‌های عربی به کار برد.

در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ اغلب اعتراضات و کنش‌های سیاسی فراگیر یا فقط به طبقه متوسط نسبت داده می‌شد یا فقط به طبقه فرودست؛ اما از سال ۱۴۰۰ در جامعه ما نیروی جدیدی شکل گرفته است که می‌توان آن را طبقه متوسط فقیر نامید.

دنیای اقتصاد؛ بحران‌های مالی و بی‌ثباتی‌های اقتصادی اغلب به‌صورت شوک‌های ناگهانی بروز می‌کنند، اما ریشه آن‌ها در انباشت تدریجی خطاهای اطلاعاتی، برآوردهای خوش‌بینانه و ضعف شفافیت داده‌هاست. یکی از کانون‌های اصلی این خطاها، کیفیت گزارشگری مالی بنگاه‌ها و به‌ویژه بانک‌هاست.

بحران‌های مالی و بی‌ثباتی‌های گسترده اقتصادی معمولا به‌صورت شوک‌های ناگهانی ظاهر می‌شوند، اما در واقع نتیجه انباشت تدریجی خطاهای اطلاعاتی، برآوردهای خوش‌بینانه و ضعف در شفافیت داده‌ها هستند. یکی از مهم‌ترین نقاط شکل‌گیری این خطاهای انباشته، کیفیت گزارشگری مالی در سطح بنگاه‌ها و به‌ویژه بانک‌هاست.

دنیای اقتصاد: اگر شما هم طرفدار پادکست هستید یا فرصت نمی‌کنید سرمقاله‌های روزنامه «دنیای اقتصاد» را بخوانید؛ می‌توانید نسخه صوتی آن را بشنوید.

بسته اقتصادی دولت، نه یک اقدام مقطعی و نه یک تصمیم تاکتیکی کوتاه‌مدت، بلکه یک اصلاح ساختاری و ریشه‌ای در قلب نظام توزیع یارانه و تخصیص منابع است؛ اصلاحی که بر سه محور مشخص بنا شده است: حذف ارز رانتی ترجیحی، جایگزینی آن با کالابرگ الکترونیک و پرداخت هدفمند به مردم و بازآرایی نظام توزیع یارانه به نفع مصرف‌کننده واقعی. این بسته، در ذات خود، تلاشی برای بستن مسیرهای مزمن رانت، قاچاق و فساد سازمان‌یافته و بازگرداندن منابع عمومی به سفره مردم است.

دنیای اقتصاد؛ احترام به حق مالکیت از قرن‌ها پیش به‌تدریج در برابر قدرت خودسرانه حاکمان شکل گرفت. در انگلستان قرن سیزدهم، سوءاستفاده‌های شاه جان از قدرت، از جمله جریمه‌های نامحدود و مصادره اموال، به شورش بارون‌ها و امضای «مگنا کارتا» در سال ۱۲۱۵ انجامید؛ توافقی که اعمال قدرت بر جان و مال افراد را منوط به دادرسی عادلانه کرد و دست‌اندازی خودسرانه به مالکیت خصوصی را محدود ساخت.

افسانه رابین هود و شاه «جان» را اغلب ما از دوران کودکی به‌خاطر داریم. این افسانه به انگلستان قرن سیزدهم برمی‌گردد؛ زمانی که برادر شاه جان، ریچارد شیردل، راهی جنگ‌های صلیبی شد و قدرت را به برادر کوچک‌تر خود سپرد. شاه جان در استفاده بی‌حساب و کتاب از قدرت برای اعمال جریمه‌های نامحدود، اخذ وجوه به‌طور مکرر به بهانه‌های مختلف و توقیف‌ املاک بارون‌های ثروتمند سنگ تمام گذاشت. وی تا آنجا پیش رفت که نه تنها اموال یک بارون سرشناس و ثروتمند به نام «ویلیام د بروز» را مصادره کرد، بلکه زن و فرزند او را به سیاه‌چال انداخت و به نحو بی‌رحمانه‌ای کشت. نهایتا کار به طغیان بارون‌ها کشید و شاه را واداشتند تا در سال۱۲۱۵ توافقی را امضا کند که بعدها به نام «مگنا کارتا» شناخته شد. برابر این توافق‌نامه، اوامر پادشاه در زمینه قبض جان و ضبط اموال افراد تنها زمانی لازم‌الرعایه بود که روند دادرسی عادلانه طی شده باشد. این قانون از جمله نخستین قوانینی بود که دست‌اندازی خودسرانه پادشاه به مالکیت خصوصی را محدود می‌ساخت.

دنیای اقتصاد: تورم بالا و ماندگار ریشه در سیاستگذاری دارد و علاوه بر کسری بودجه آشکار دولت، از مسیرهای پنهان نیز ایجاد می‌شود.

در قسمت‌های پیشین ضمن آنکه نشان دادیم تورم بالا و ماندگار حتما ریشه در سیاستگذاری دارد و نشان دادیم که شکلِ کلاسیک تورم بالا و ماندگارِ متون درسی، ناشی از تامین کسری بودجه آشکار دولت از محل انتشار پول است و نشان دادیم که ورای تورم بالا و ماندگار، رانت جویی نهفته است، یکی از مصداق‌های کسری بودجه پنهان دولت را مرور کردیم که برای اقتصاد ایران موضوعیت بسیاری دارد و آن نیز رشد نقدینگی از محل اعطای وام و تسهیلات بانکی به‌دلیل نرخ بهره پایین و به‌دلیل مدارای نظارتی با رفتار وام‌دهی بانک‌ها است. همان‌طور که اشاره شد، رشد تسهیلات بسیار فراتر از آنچه رشد اقتصادی حکم می‌کند، نوعی دستور خرج دولت است، بدون آنکه در سند بودجه دولت هم منعکس شود.

دنیای اقتصاد؛ برگزاری دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، در شرایط تشدید تنش‌ها و سایه جنگ، واکنش محتاطانه و نسبتاً مثبت بازارها و اقتصاد ایران را به‌دنبال داشت و به‌طور موقت از شدت التهابات و افت ارزش پول ملی کاست.

برگزاری دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در عمان و در شرایطی که سایه جنگ همچنان در حال گسترده‌تر شدن است، با واکنش هوشمندانه اقتصاد و بازارهای ایران همراه بوده است. این متغیر سیاسی باعث شد اقتصاد و بازارهای سکته زده ایران، روزنه‌ای از امید برای توقف روند التهابات و جهش‌های منفی اقتصادی به‌خصوص کاهش ارزش پول ملی پیدا کنند. التهاباتی که در ماه‌ها و به‌خصوص هفته‌های اخیر، صحنه‌گردان اصلی اقتصاد ایران بوده و علاوه بر توقف کسب‌وکارها، عملا معیشت ایرانیان را در تنگنا و مضیقه قرار داده است. حوادث داخلی اخیر، تشدید تنش‌های منطقه‌ای و لشکرکشی بی‌سابقه آمریکا به منطقه، عملا برنامه دولت را برای یکسان‌سازی نرخ ارز نیز تحت‌الشعاع قرار داد و نشان داد که اقتصاد ایران تا چه اندازه به متغیرهای سیاسی و امنیتی گره خورده است.

دنیای اقتصاد: با وجود آنکه طبق روال معمول برنامه‌های دوم تا ششم توسعه، باید پس از تصویب برنامه هفتم، بخشنامه تدوین برنامه پنج‌ساله هفتم استان‌ها ابلاغ و فرآیند تنظیم اسناد توسعه استانی آغاز می‌شد، اما آسیب‌شناسی اسناد پیشین ضرورت بازنگری اساسی در رویکردها و روش‌ها را آشکار کرد و ابلاغ بخشنامه متوقف شد.

به روال مألوف برنامه‌های دوم تا ششم توسعه کشور، تصویب و ابلاغ برنامه پنج‌ساله هفتم کشور، باید با ابلاغ بخشنامه چارچوب تدوین برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه استان‌ها توسط سازمان برنامه، مناسک مربوط به فرآیند تنظیم و نگارش اسناد جدید توسعه استان‌ها توسط استانداری‌ها و سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها آغاز می‌شد و این اسناد ظرف سال اول برنامه نهایی و به تصویب شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان‌ها می‌رسیدند. با این حال با درنگ صورت‌گرفته روی آسیب‌شناسی فرآیند تدوین و اجرای اسناد توسعه استانی در ادوار پیشین، ضرورت تجدیدنظر اساسی در رویکردها، روش‌ها و سازوکارهای تدوین این اسناد بیش از پیش آشکار شد. بنابراین باوجود از دست رفتن زمان، تنظیم و ابلاغ بخشنامه متوقف و تلاش برای درانداختن طرحی نو در این حوزه در دستورکار قرار گرفت.

دنیای اقتصا‌د: وضعیت کنونی ایران یکی از غمبارترین و بحرانی‌ترین مقاطع تاریخی است؛ دوره‌ای که در آن طی کمتر از ۴۸ ساعت هزاران نفر، عمدتاً جوانان، جان خود را از دست دادند و جامعه‌ای سوگوار و خشمگین برجا ماند.