از چرخش بزرگ در اقتصاد ایران تا شوک جدید به هزینه ساخت مسکن +فیلم
در «تیتر یک» امروز، از فرصتهای تازه هوش مصنوعی برای کشورهای در حال توسعه تا تغییر آرایش سرمایه در بازارهای سهام جهان را بررسی میکنیم. «گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۶» مسیر کشورهای کمدرآمد و متوسط را در سه گام «پذیرش، انطباق و پیشرفت» ترسیم میکند و نشان میدهد چرا «هوش مصنوعی کوچک» میتواند به جای رقابت برای ساخت مدلهای عظیم، راهی عملیتر برای حل مسائل توسعه باشد. در بازارهای مالی، رکوردشکنی شاخصهای اروپایی و افزایش سودآوری شرکتها این پرسش را مطرح کرده که آیا بخشی از سرمایه جهانی در حال فاصله گرفتن از تمرکز سنتی بر والاستریت است. در ایران، گفتوگوی اکوایران با مسعود نیلی به برنامه سوم توسعه و نقطه چرخش سیاستگذاری اقتصادی پرداخته و چرایی تداوم مسائل ساختاری اقتصاد را بررسی میکند. در بازار مسکن، تورم سه رقمی نهادههای ساختمانی تهران در بهار، تصویری از جهش هزینه ساخت ارائه میدهد؛ در حالی که شاخص قیمت نهادهها طی دو سال تقریباً سه برابر شده است. در تجارت خارجی نیز احتمال یک توافق موقت ۶۰ روزه برای کاهش اختلالات تردد در تنگه هرمز، فرصت محدودی برای بازسازی جریان واردات و صادرات ایجاد کرده است. در نهایت، به میشیگان میرویم؛ جایی که پیروزی یک نامزد مسلمان و مترقی در انتخابات مقدماتی دموکراتها، بار دیگر شکاف میان جریانهای میانهرو و چپ این حزب را آشکار کرده است. با «تیتر یک» سهشنبه ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ همراه باشید.
هوش مصنوعی، فرصت تاریخی کشورهای در حال توسعه
هوش مصنوعی میتواند برای کشورهای در حال توسعه فقط یک فناوری جدید نباشد؛ بلکه فرصتی برای عبور از بخشی از موانع قدیمی توسعه باشد. «گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۶» بر همین ظرفیت تأکید میکند، اما همزمان هشدار میدهد که مسیر موفقیت، الزاماً از ساخت مدلهای عظیم و رقابت با آمریکا و چین نمیگذرد.
گزارش برای کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط یک مسیر سهمرحلهای پیشنهاد میکند: پذیرش، انطباق و پیشرفت. در مرحله نخست، کشورها باید از ابزارهای آماده برای حل مشکلات فوری استفاده کنند؛ سپس این فناوریها را با زبان، قوانین و نیازهای محلی سازگار کنند و در بلندمدت به سمت توسعه ظرفیتهای بومی حرکت کنند.
یکی از مهمترین ایدههای گزارش، «هوش مصنوعی کوچک» است؛ مدلهایی محدودتر و کمهزینهتر که میتوانند برای حل مسائل مشخصی مانند تشخیص بیماریهای کشاورزی، غربالگری سل یا آموزش استفاده شوند و حتی در شرایطی با دسترسی محدود به اینترنت و برق، روی تلفنهای همراه اجرا شوند.
دانشجویان مهندسی باید علاوه بر مهارتهای تخصصی، مهارتهای جدید مرتبط با فناوری و هوش مصنوعی را هم یاد بگیرند تا شانس بیشتری برای یافتن شغل داشته باشند.
هوش مصنوعی همچنین میتواند عرضه متخصصان را در حوزههایی مانند پزشکی، آموزش و کشاورزی افزایش دهد؛ حوزههایی که کشورهای در حال توسعه با کمبود نیروی متخصص مواجهاند. اما این فناوری بدون برق پایدار، اینترنت، مهارت و زیرساخت مناسب نمیتواند معجزه کند.
در نهایت، گزارش نقش دولت را در سه کلمه خلاصه میکند: توانمندساز، کاربر و تنظیمگر. پیام اصلی روشن است: برای بهرهبرداری از هوش مصنوعی، لازم نیست بزرگترین مدل جهان را بسازید؛ کافی است فناوری را درست انتخاب و با نیازهای خودتان سازگار کنید.
سهام اروپا در مسیر سبقت از والاستریت؟
سالها والاستریت مقصد اول سرمایهگذاران جهان بود؛ غولهای فناوری، رونق هوش مصنوعی و سودهای بیسابقه شرکتهای آمریکایی باعث شده بود بازارهای اروپایی در حاشیه قرار بگیرند. اما حالا نشانههای یک تغییر مهم در حال ظاهر شدن است.
در هفتههای اخیر، شاخصهای اصلی بورس اروپا از جمله استاکس ۶۰۰، دکس آلمان، FTSE و شاخصهای فرانسه و اسپانیا به رکوردهای تاریخی جدیدی رسیدهاند. این رشد فقط حاصل افزایش قیمت سهام نیست؛ عملکرد شرکتها نیز بهبود قابلتوجهی داشته است. بر اساس دادههای FactSet، سود شرکتهای اروپایی در سهماهه دوم سال میتواند حدود ۲۲ درصد نسبت به سال گذشته رشد کند؛ بهترین عملکرد از سال ۲۰۲۲ تاکنون.
بانکها نیز در این میان یکی از موتورهای اصلی رشد بودهاند و شاخص سهام بانکهای اروپایی از ابتدای سال بیش از ۲۱ درصد افزایش یافته است.
در سوی دیگر، نگرانی سرمایهگذاران از تمرکز بازار آمریکا بر سهام فناوری و هوش مصنوعی، جذابیت اروپا را بیشتر کرده است. سرمایهگذاری جدید در صندوقهای سهام اروپایی نیز افزایش یافته و کاهش ریسک انرژی و بهبود رشد اقتصادی منطقه یورو به این روند کمک کرده است.
البته والاستریت همچنان دست بالا را دارد و سودآوری شرکتهای آمریکایی فاصله قابلتوجهی با اروپا دارد. با این حال، اروپا دیگر فقط یک گزینه ارزان برای تنوعبخشی نیست؛ سرمایهگذاران حالا در آن به دنبال یک فرصت واقعی برای رشد میگردند.
چرخش بزرگ در اقتصاد ایران
در گفتگوی اکوایران با دکتر مسعود نیلی، علل عدم حل مشکلات اقتصاد ایران پیگیری شد. در این گفتگو به برنامه سوم توسعه به عنوان نمونه موفقی از عملکرد اقتصادی و انباشت دانش نگاه شد و مسیر تغییر رویکرد پس از این برنامه مورد نقد قرار گرفت. این گفتوگو مشکلات اقتصاد ایران را در سه محور اصلی مورد بررسی قرار داد و تصویری از آینده پیشرو را ترسیم کرد.
شوک جدید به هزینه ساخت مسکن
هزینه ساخت مسکن در تهران همچنان با فشار تورمی سنگینی روبهرو است؛ هرچند تازهترین دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد سرعت افزایش قیمت نهادههای ساختمانی در بهار ۱۴۰۵ نسبت به زمستان سال گذشته کاهش پیدا کرده است.
تورم فصلی نهادههای ساختمانی در بهار به ۲۰.۷ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در زمستان ۱۴۰۴ حدود ۳۶ درصد بود. یعنی اگرچه سرعت رشد قیمتها کمتر شده، اما مصالح و سایر نهادههای ساختمانی فقط در یک فصل، بهطور متوسط بیش از یکپنجم گران شدهاند.
در همین حال، تورم نقطهبهنقطه به ۱۰۶.۸ درصد رسیده است؛ به این معنا که قیمت نهادههای ساختمانی نسبت به بهار سال گذشته بیش از دو برابر شده. تورم سالانه نیز با رسیدن به ۸۰ درصد، فاصله قابلتوجهی با ۶۱.۸ درصد زمستان ۱۴۰۴ دارد.
روند شاخص قیمت نیز شدت این فشار را بهتر نشان میدهد. شاخص از حدود ۱۱۷ در بهار ۱۴۰۳ به ۳۳۶.۴ در بهار ۱۴۰۵ رسیده؛ یعنی سطح قیمت نهادههای ساختمانی طی دو سال تقریباً سه برابر شده است.
در میان گروههای مختلف، چوب همچنان رکورددار تورم است و افزایش قیمت آن به ۲۰۸.۹ درصد رسیده. پس از آن، تأسیسات مکانیکی و عایقهای حرارتی و تأسیسات برقی قرار دارند.
اما برای هزینه نهایی ساخت، آهنآلات، میلگرد و پروفیل اهمیت بیشتری دارند؛ این گروه با وزن ۲۲.۵ درصدی، یکی از مهمترین اجزای شاخص است و تورم نقطهای آن به ۱۳۴.۴ درصد رسیده است.
بنابراین، حتی با کاهش سرعت رشد قیمتها، هزینه ساخت مسکن همچنان در سطحی قرار دارد که فشار آن بر سازندگان و در نهایت بازار مسکن ادامه خواهد داشت.
۶۰ روز فرصت برای نجات تجارت ایران
پس از پنج ماه اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز، احتمال یک توافق موقت ۶۰ روزه میان ایران و عمان میتواند فرصتی برای کاهش فشار بر تجارت ایران ایجاد کند؛ اما باز شدن مسیر، بهتنهایی به معنای بازگشت فوری تجارت به شرایط عادی نیست. بازگشت کشتیها، پوشش بیمهای، کاهش هزینه حمل و امکان پذیرش و ترخیص سریع کالا در بنادر، حلقههای مهم این زنجیره هستند.
در این میان، ۶۰ روز فرصت کوتاهی است که باید برای اولویتدهی به واردات کالاهای حیاتی و مواد اولیه تولید و تسهیل صادرات از آن استفاده کرد. پرسش اصلی این است که در صورت بازگشایی مسیر، جریان تجارت ایران با چه سرعتی میتواند به شرایط عادی نزدیک شود و آیا این فرصت موقت میتواند به کاهش پایدار اختلالات زنجیره تأمین منجر شود یا تنها یک وقفه کوتاه در بحران تجارت خواهد بود؟
میشیگان، میدان نبرد جدید دموکراتها
یک پیروزی در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات در میشیگان، بار دیگر شکافهای درونی این حزب را به مرکز توجه آورده است؛ پیروزی عبدالرحمن محمد السید، نامزد ۴۱ ساله مسلمان و چهرهای نزدیک به جریان مترقی، بر هیلی استیونز، نماینده باسابقه مجلس نمایندگان، پرسشهای تازهای درباره آینده دموکراتها در آمریکا ایجاد کرده است.
السید که سابقه نمایندگی سیاسی ندارد و در حوزه پزشکی و سلامت عمومی تحصیل کرده، با شعارهایی مانند «درمان برای همه» و ارائه خدمات رایگان مراقبت از کودکان وارد رقابت شده و خواستار تعطیلی اداره مهاجرت و گمرک آمریکا نیز هست. او از حمایت چهرههایی مانند برنی سندرز و زهران ممدانی برخوردار است؛ با این حال، خودش تأکید دارد که سوسیالدموکرات نیست.
اهمیت پیروزی او فقط به نتیجه یک پرایمری محدود نمیشود. اگر السید در انتخابات نهایی میشیگان پیروز شود، نخستین سناتور مسلمان تاریخ آمریکا خواهد بود. اما همین ویژگیها میتواند به نقطه ضعف او نیز تبدیل شود. جمهوریخواهان تلاش کردهاند مواضع مترقی او و همچنین مسلمانبودنش را به موضوعی انتخاباتی تبدیل کنند و هشدارهای تند برخی چهرههای این حزب، بار دیگر بحث اسلامهراسی در سیاست آمریکا را داغ کرده است.
در سوی دیگر، دموکراتها با یک معضل جدی روبهرو هستند: آیا باید به سمت چپ و جریان مترقی حرکت کنند یا برای جذب رأیدهندگان میانهرو، فاصله خود را با مواضع رادیکالتر حفظ کنند؟
میشیگان شاید فقط یک نمونه باشد، اما نتیجه این نبرد میتواند نشانهای از مسیر آینده حزب دموکرات باشد؛ مسیری که ممکن است به چرخش بیشتر به چپ یا یک شکست انتخاباتی تاریخی منتهی شود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
